Międzynarodowe umowy handlowe

  1. Wstęp

Transakcje przeprowadzane na podstawie międzynarodowych umów handlowych, w szczególności związanych ze sprzedażą towarów, uważa się za podstawę handlu międzynarodowego.

Negocjując, konstruując lub rozpatrując międzynarodową umowę handlową, w pierwszej kolejności należy poddać analizie dwa kluczowe zagadnienia:

1) czy dana umowa może zostać zakwalifikowana jako międzynarodowa umowa handlowa,

2) jakie prawo lub reguły regulują daną międzynarodową umowę handlową,

3) gdzie będą rozstrzygane spory wynikające z zawartej międzynarodowej umowy handlowej.

Chociaż istnieją pewne wyjątki i ograniczenia, przepisy polskiego porządku prawnego w zdecydowanej większości pozwalają na autonomię stron, umożliwiając stronom swobodny wybór zarówno forum, jak i prawa właściwego dla zawieranych lub zawartych umów.

  1. Definicja

Umowa uznawana jest za międzynarodową, gdy strony zawierające umowę pochodzą z dwóch lub więcej różnych państw.

Niezależnie od powyższego, w praktyce przyjmuje się również bardziej elastyczne definicje umów międzynarodowych, takie jak umowy ze „znaczącymi powiązaniami z więcej niż jednym państwem ”, „obejmujące wybór prawa różnych państw” lub „wpływające na interesy handlu międzynarodowego.”

Jeżeli zaś chodzi o zakwalifikowanie umowy międzynarodowej jako umowy handlowej, jedną z metod określania umowy jako „handlowej” może być sytuacja, w której „każda ze stron prowadzi działalność handlową lub zawodową.”

Inne podejście ogranicza przedmiot umów handlowych do spraw handlowych, wykluczając na przykład umowy konsumenckie, takie jak umowy, których przedmiotem są „towary zakupione na użytek osobisty, rodzinny lub domowy.”

 

  • Wybór prawa.

Wybór właściwego prawa jest dla stron umowy niezwykle istotny, albowiem pozwala na uniknięcie wątpliwości co do znaczenia, ważności i skuteczności poszczególnych postanowień umownych, jak również samej umowy jako całości. Sam wybór prawa właściwego dotyczyć może całej umowy lub tylko jej części.

Koncentrując się na zasadach wyboru prawa właściwego przy zawieraniu umów między polskimi przedsiębiorcami i kontrahentami z obszaru Unii Europejskiej należy zwrócić uwagę, że pomiędzy kontrahentami z obszaru Unii Europejskiej istnieje w zasadzie swoboda wyboru prawa właściwego do oceny zobowiązania umownego.

Wybór prawa przez strony umowy powinien być dokonany wyraźnie lub w sposób jednoznaczny wynikać z postanowień umowy lub okoliczności. Dopuszcza się zarówno zawarcie klauzuli o wyborze prawa w treści sporządzanej umowy, jak również w osobnym dokumencie.

Wyboru prawa obowiązującego względem międzynarodowej umowy handlowej dokonuje się przede wszystkim poprzez zawarcie odpowiednio skonstruowanych klauzul, jak na przykład: „W sprawach nieuregulowanych w niniejszej umowie będą mieć zastosowanie przepisy polskiego kodeksu cywilnego”.

Szczególnie istotne jest precyzyjne formułowanie wymienionych postanowień umownych.

Dla przykładu, jeżeli strony takiej umowy nie wyłączą w stosunku do umowy zastosowania Konwencji Narodów Zjednoczonych o umowach międzynarodowej sprzedaży towarów, Konwencja ta i poszczególne jej postanowienia będą obowiązywały jako element polskiego porządku prawnego.

Jeżeli strony nie wybiorą obowiązującego prawa, sąd akceptujący właściwość sporu będzie musiał zastosować odpowiednie przepisy kolizyjne międzynarodowego prawa prywatnego w celu ustalenia, które prawo ma zastosowanie do zawieranej lub zawartej międzynarodowej umowy handlowej.

I tak na przykład w zakresie międzynarodowej umowy handlowej zawieranej między kontrahentami z różnych państw z obszaru Unii Europejskiej, w przypadku braku wyboru prawa właściwego przez strony, co do zasady prawem właściwym jest prawo państwa, w którym strona wykonująca charakterystyczne świadczenie ma miejsce zwykłego pobytu.

 

  1. Wybór forum.

 

  1. Wybór właściwego sądu.

Strony międzynarodowej umowy handlowej mogą dokonać wyboru sądu państwa, który miałby rozstrzygać ewentualne spory.

Odnosząc się do kontrahenta z obszaru Polski należy wskazać, że Strony oznaczonego stosunku prawnego mogą umówić się na piśmie o poddanie wynikłych lub mogących wyniknąć z niego spraw o prawa majątkowe jurysdykcji sądów polskich.

Z wyjątkami wskazanymi w ustawie kodeks postępowania cywilnego, strony oznaczonego stosunku prawnego mogą również co do zasady umówić się na piśmie o poddanie jurysdykcji sądów państwa obcego wynikłych lub mogących wyniknąć z niego spraw o prawa majątkowe.

Kontrahenci z obszaru Unii Europejskiej mogą nadto powoływać się na regulacje zawarte w rozporządzeniu Rady 44/2001, gdzie generalną zasadą jest założenie, że osoby mające miejsce zamieszkania na terytorium państwa członkowskiego Unii Europejskiej mogą być pozywane, niezależnie od ich obywatelstwa, przed sądy tego państwa.

Określając właściwość sądu rozstrzygającą przesłanką jest zatem miejsce zamieszkania lub siedziba pozwanego, a nie obywatelstwo.

Jeżeli strony, z których przynajmniej jedna ma miejsce zamieszkania na terytorium państwa członkowskiego, uzgodniły, że sąd lub sądy państwa członkowskiego powinny rozstrzygać spór już wynikły albo spór przyszły mogący wyniknąć z określonego stosunku prawnego, to właśnie sąd lub sądy tego państwa mają jurysdykcję.

Taka umowa dotycząca jurysdykcji musi być zawarta w formie pisemnej, ustnej potwierdzonej na piśmie, w formie, która odpowiada praktyce przyjętej między stronami, lub w handlu międzynarodowym – w formie odpowiadającej zwyczajowi handlowemu, który strony znały lub musiały znać i który strony umów tego rodzaju w określonej dziedzinie handlu powszechnie znają i którego stale przestrzegają.

 

  1. Zapis sąd polubowny.

W międzynarodowej praktyce handlowej strony często wybierają arbitraż jako metodę rozwiązania sporu. Międzynarodowy arbitraż handlowy może być szczególnie popularny, ponieważ w przeciwieństwie do orzeczeń sądowych istnieje jeden niemal kompleksowy system wykonywania zagranicznych orzeczeń arbitrażowych.

Sądy arbitrażowe podlegają prawu arbitrażowemu w siedzibie arbitrażu. Zdecydowana większość międzynarodowych przepisów dotyczących arbitrażu handlowego również uznaje autonomię stron, umożliwiając stronom wybór przepisów prawa mających zastosowanie do umowy.

  1. Forma umowy.

W zakresie formy kontraktu międzynarodowego większość porządków prawnych przyjmuje swobodę stron w ustaleniu formy czynności, z wyjątkiem wypadków wyraźnie przewidzianych przez właściwe przepisy oraz ograniczeń nałożonych na siebie przez samych kontrahentów.

Zgodnie z prawem polskim, forma czynności prawnej podlega prawu właściwemu dla tej czynności, a zatem prawu, które zostanie ustalone jako wiążące dla czynności, bądź to przez wybór kontrahentów, bądź też wprost na mocy obowiązujących przepisów.

Przy czym wystarczy też zachowanie formy czynności (umowy) przewidzianej przez prawo państwa, w którym czynność zostaje dokonana. Jeżeli umowę zawierają osoby znajdujące się w chwili złożenia oświadczeń woli w różnych państwach, wystarczy wówczas zachowanie formy przewidzianej dla tej czynności przez prawo jednego z tych państw.

Jeżeli zatem strony dokonały wyboru porządku prawnego, który dla ważności danej czynności wymaga konkretnej formy prawnej, na przykład formy aktu notarialnego, a umowa została zawarta w formie pisemnej, to taka umowa będzie ważna, o ile strony dokonały tej czynności w państwie, gdzie forma pisemna jest wystarczająca dla ważności takiej czynności.

 

  1. Źródła prawa.

Wymienione transakcje regulowane są zarówno reżimami prawnymi poszczególnych państw uczestników obrotu handlowego, jak i ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi, z których najważniejsze to:

  • Konwencja Genewska z 1930 i 1931 r., dotycząca unifikacji obrotu czekowego i wekslowego;
  • Konwencja o uznawaniu i wykonywaniu zagranicznych orzeczeń arbitrażowych sporządzona w Nowym Jorku (1958 r.)
  • Konwencja Haska (1964 r.) wraz z załączonymi do niej tzw. Jednolitymi Ustawami Haskimi. Konwencje były opracowane przez Międzynarodowy Instytut Unifikacji Prawa Prywatnego – UNIDROIT;
  • Konwencja o przedawnieniu w międzynarodowej sprzedaży towarów w Wiedniu (1980 r.),
  • Konwencja Narodów Zjednoczonych o umowach międzynarodowej sprzedaży towarów, zwanej dalej Konwencją Wiedeńską (Wiedeń 1980 r.) – CISG,
  • Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 593/2008 w sprawie prawa właściwego dla zobowiązań umownych (2008 r.) – Rzym I.